یکی از بزرگترین سوءبرداشتهایی که بسیاری از زوجها دارند این است که صمیمیت را با نداشتن مرز اشتباه میگیرند.
بعضی افراد تصور میکنند اگر دو نفر یکدیگر را واقعاً دوست داشته باشند، باید همه چیزشان مشترک باشد؛ احساسات، تصمیمها، زمان، دوستان، تلفن همراه، حساب بانکی و حتی افکارشان.
در حالی که روانشناسی رابطه، دقیقاً برعکس این موضوع را نشان میدهد.
رابطه سالم، رابطهای نیست که دو نفر در هم حل شوند؛ رابطهای است که دو انسان مستقل، با حفظ هویت خود، کنار یکدیگر زندگی کنند.
دکتر جان گاتمن که بیش از چهار دهه روابط هزاران زوج را مطالعه کرده است، به این نتیجه رسید که زوجهای موفق، برخلاف تصور عموم، بیشترین شباهت را به یکدیگر ندارند؛ بلکه بیشترین احترام را به مرزهای فردی یکدیگر دارند.
آنها میتوانند به هم نزدیک باشند، بدون آنکه یکدیگر را کنترل کنند.
میتوانند عاشق باشند، بدون آنکه مالک یکدیگر شوند.
مثال اول
«اگر نه بگویم، ناراحت میشود…»
جمعه شب است.
همسر میگوید:
«امشب بریم خونه مادرم.»
طرف مقابل بعد از یک هفته کاری سنگین، واقعاً خسته است.
در دلش میگوید:
«امروز فقط میخواهم استراحت کنم.»
اما بلافاصله صدای دیگری در ذهنش شنیده میشود:
«اگر نه بگم، ناراحت میشه…»
«فکر میکنه خانوادهاش برام مهم نیستن…»
«شاید دعوا بشه…»
در نهایت، بدون اینکه احساس واقعی خود را بیان کند، قبول میکند.
در طول مهمانی، کمحوصله است.
با لبخندهای مصنوعی.
کمحرف.
ذهنش جای دیگری است.
در مسیر بازگشت، اولین جمله شنیده میشود:
«امشب چرا اینقدر اخمو بودی؟»
و چند دقیقه بعد، دعوا آغاز میشود.
در نگاه اول، ممکن است تصور کنیم علت اختلاف، رفتن به خانه مادر همسر بوده است.
اما اگر عمیقتر نگاه کنیم، مسئله اصلی چیز دیگری است.
مشکل، نداشتن مرز و بیان نکردن نیاز واقعی بود.
اگر فرد از ابتدا میتوانست با احترام بگوید:
«امروز واقعاً خستهام. اگر موافق باشی، فردا یا هفته آینده با انرژی بیشتری برویم.»
احتمالاً نه احساس خشم ایجاد میشد و نه دعوای آخر شب.
تحلیل دکتر سوفیا گنجی
بسیاری از افراد دارای طرحواره وابستگی، از بیان نیازهای خود میترسند.
آنها مخالفت را مساوی با از دست دادن عشق میدانند.
در نتیجه، بارها خواسته خود را سرکوب میکنند تا رابطه حفظ شود.
اما حقیقت این است که رابطهای که فقط با حذف نیازهای یکی از طرفین ادامه پیدا کند، دیر یا زود به خشم و دلزدگی خواهد رسید.
مثال دوم
«چون دوستت دارم…»
یکی از رایجترین رفتارهایی که با عشق اشتباه گرفته میشود، کنترل کردن است.
همسر بدون اجازه، تلفن همراه شریک زندگی را برمیدارد.
پیامها را میخواند.
عکسها را بررسی میکند.
شبکههای اجتماعی را کنترل میکند.
وقتی طرف مقابل اعتراض میکند، پاسخ میدهد:
«اگر چیزی برای پنهان کردن نداری، چرا ناراحت میشی؟»
یا
«من فقط دوستت دارم.»
اما آیا این واقعاً عشق است؟
خیر.
از نگاه روانشناسی، عشق و کنترل دو مفهوم متفاوت هستند.
در کتاب The Seven Principles for Making Marriage Work، جان گاتمن تأکید میکند که اعتماد، زمانی شکل میگیرد که هر دو نفر احساس کنند حریم شخصیشان محترم شمرده میشود.
شفافیت با اجبار تفاوت دارد.
اگر کسی از روی میل خود چیزی را با همسرش در میان بگذارد، این نشانه صمیمیت است.
اما اگر از ترس کنترل شدن یا بازخواست، مجبور به ارائه همه اطلاعات باشد، رابطه به سمت ناایمنی حرکت میکند.
مرز سالم یعنی:
من چیزی را از تو پنهان نمیکنم.
اما حریم شخصی من نیز محترم است.
مثال سوم
«هرچی تو بگی…»
خانه جدید.
ماشین.
محل زندگی.
مسافرت.
تربیت فرزند.
انتخاب مدرسه.
حتی رنگ مبل.
همیشه یک نفر تصمیم میگیرد.
و نفر دیگر فقط یک جمله میگوید:
«هرچی تو بگی…»
بسیاری این رفتار را نشانه محبت میدانند.
اما در بسیاری از موارد، این نشانه ترس از مخالفت است.
فرد تصمیم نمیگیرد، نه به این دلیل که نظر ندارد؛ بلکه چون از پیامدهای بیان نظر خود میترسد.
کمکم هویت او در رابطه کمرنگ میشود.
بعد از چند سال، حتی اگر از او بپرسند:
«تو واقعاً چه چیزی دوست داری؟»
ممکن است پاسخی نداشته باشد.
زیرا سالهاست که خواستههای خود را کنار گذاشته است.
نگاه موری بوئن
موری بوئن معتقد بود کیفیت یک رابطه، به میزان تفکیکیافتگی خود بستگی دارد.
تفکیکیافتگی یعنی بتوانم در عین دوست داشتن تو، خودم باقی بمانم.
بتوانم نظر متفاوتی داشته باشم.
بتوانم مخالفت کنم.
بتوانم نیازم را بیان کنم.
بدون اینکه احساس کنم رابطه از بین خواهد رفت.
زوجهایی که این مهارت را دارند، اختلاف نظر را تهدید نمیبینند.
آن را بخشی طبیعی از یک رابطه بالغ میدانند.
نگاه جان گاتمن
جان گاتمن در پژوهشهای طولانیمدت خود نشان داد که زوجهای موفق، الزاماً کمتر اختلاف ندارند.
تفاوت آنها در نحوه مدیریت اختلاف است.
یکی از مهمترین ویژگیهای این زوجها، پذیرش این واقعیت است که:
همسر من، شخصیت مستقلی دارد.
نیازهای مستقلی دارد.
علایق مستقلی دارد.
و حق دارد همیشه با من موافق نباشد.
به همین دلیل، آنها هنگام تعارض، به جای کنترل یا تحقیر، از گفتوگو و احترام به مرزهای فردی استفاده میکنند.
تمرین عملی دکتر سوفیا گنجی
تمرین «نهِ محترمانه»
اگر احساس میکنید معمولاً برای جلوگیری از ناراحتی همسرتان، خواستههای خود را نادیده میگیرید، این تمرین را به مدت یک هفته انجام دهید.
در طول هفته، فقط یک موقعیت کوچک را انتخاب کنید که در آن نظر واقعی خود را با احترام بیان کنید.
برای مثال، به جای گفتن:
«هرچی تو بگی.»
بگویید:
«من ترجیح میدم این هفته استراحت کنیم و هفته بعد به مهمانی برویم.»
یا
«نظر من اینه که این گزینه برام مناسبتره.»
نکته مهم این است که هدف، مخالفت کردن نیست؛ هدف، حضور داشتن در رابطه است.
تمرین دوم؛ بازنگری در مرزهای رابطه
یک برگه کاغذ بردارید و سه ستون رسم کنید.
ستون اول: رفتارهایی که باعث میشوند احساس احترام و امنیت کنم.
ستون دوم: رفتارهایی که باعث میشوند احساس کنم حریم شخصیام نادیده گرفته شده است.
ستون سوم: جملهای که میتوانم برای بیان محترمانه مرزم استفاده کنم.
برای مثال:
| رفتار | احساس من | جمله پیشنهادی |
|---|---|---|
| چک کردن تلفن همراهم | احساس بیاعتمادی | «اگر نگرانی داری، ترجیح میدم دربارهاش با هم صحبت کنیم، نه اینکه بدون اجازه گوشی من بررسی شود.» |
| تصمیمگیری بدون نظر من | احساس نادیده گرفته شدن | «دوست دارم قبل از تصمیم نهایی، نظر من هم شنیده شود.» |
| برنامهریزی برای وقت من بدون هماهنگی | احساس کنترل شدن | «قبل از اینکه قولی بدهیم، دوست دارم با هم هماهنگ کنیم.» |
عشق سالم، مرزها را از بین نمیبرد؛ بلکه آنها را شفافتر میکند. در یک رابطه بالغ، هر دو نفر حق دارند احساسات، نیازها و دیدگاههای متفاوتی داشته باشند و بدون ترس از طرد شدن، آنها را بیان کنند. اگر برای حفظ رابطه، همیشه یکی از دو نفر مجبور باشد از خودش عبور کند، آنچه باقی میماند صمیمیت نیست، بلکه وابستگی و فرسودگی است. مرزگذاری، دیوار کشیدن میان زن و شوهر نیست؛ هنری است که به هر دو نفر اجازه میدهد در کنار هم رشد کنند، بدون آنکه هویت، استقلال و آرامش روانی خود را از دست بدهند.
آیا احساس میکنید در رابطه، بیش از حد از خودتان میگذرید؟
اگر هنگام «نه» گفتن احساس گناه میکنید، اگر اختلاف نظر را مساوی با از دست دادن عشق میدانید، یا اگر مرزهای سالم در زندگی مشترک برایتان مبهم شده است، این الگوها قابل تغییر هستند.
کارگاههای عمومی روانشناسی دکتر سوفیا گنجی در فردیس کرج با هدف آموزش مهارتهای کاربردی مانند مرزگذاری سالم، مدیریت تعارض، افزایش صمیمیت، اصلاح طرحوارهها و ارتقای کیفیت روابط برگزار میشود.
همچنین اگر اختلافهای تکرارشونده، احساس فاصله عاطفی، کنترلگری، وابستگی یا فرسودگی رابطه را تجربه میکنید، میتوانید از جلسات تخصصی زوجدرمانی و مشاوره فردی بهرهمند شوید تا ریشه مشکلات شناسایی و به شیوهای علمی و ماندگار درمان شوند.
برای اطلاع از زمان برگزاری کارگاههای عمومی، ثبتنام، یا رزرو وقت مشاوره حضوری و آنلاین، از طریق راههای ارتباطی دکتر سوفیا گنجی اقدام کنید.
گاهی تنها یک مهارت درست، میتواند مسیر یک رابطه را برای سالهای آینده تغییر دهد.
